Alerjik rinit, toplumda oldukça yaygın görülen ve özellikle burun mukozasının alerjenlere karşı verdiği reaksiyon sonucu ortaya çıkan bir hastalıktır. Halk arasında çoğu zaman “saman nezlesi” olarak da bilinen alerjik rinit; burun akıntısı, hapşırma, burun tıkanıklığı ve kaşıntı gibi belirtilerle kendini gösterir.
Bu hastalık hem çocuklarda hem de yetişkinlerde görülebilir. Özellikle ailede alerjik hastalık öyküsü olan bireylerde görülme olasılığı daha yüksektir. Alerjik rinit çoğu zaman mevsimsel olarak ortaya çıksa da bazı kişilerde yıl boyunca devam eden kronik bir problem haline gelebilir.
Alerjik rinit yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir. Sürekli burun tıkanıklığı, uyku problemleri, baş ağrısı ve konsantrasyon güçlüğü gibi sorunlara yol açabilir. Bu nedenle alerjik rinitin doğru şekilde teşhis edilmesi ve uygun tedavi yöntemlerinin uygulanması oldukça önemlidir.
Alerjik Rinit Nedir?
Alerjik rinit, bağışıklık sisteminin zararsız maddelere karşı aşırı tepki vermesi sonucu gelişen burun içi alerjik inflamasyon durumudur.
Normal şartlarda bağışıklık sistemi zararlı mikroorganizmalara karşı savunma mekanizması oluşturur. Ancak alerjik bünyeye sahip kişilerde bağışıklık sistemi bazı zararsız maddeleri de tehdit olarak algılar. Bu maddelere alerjen adı verilir.
Alerjenlerle temas edildiğinde vücut histamin gibi kimyasallar salgılar. Bu kimyasalların etkisiyle burun mukozasında şişme ve iltihabi reaksiyon gelişir. Bunun sonucunda:
-
Burun akıntısı
-
Hapşırma
-
Burun tıkanıklığı
-
Kaşıntı
gibi belirtiler ortaya çıkar.
Alerjik rinit genel olarak iki ana gruba ayrılır:
Mevsimsel Alerjik Rinit
-
Polenlere bağlı olarak görülür
-
İlkbahar ve yaz aylarında daha sık ortaya çıkar
Yıl Boyu Süren Alerjik Rinit (Perennial)
-
Ev tozu akarları
-
Hayvan tüyleri
-
Küf mantarları
gibi alerjenlere bağlı olarak yıl boyunca devam edebilir.
Alerjik Rinit Neden Olur?
Alerjik rinit, bağışıklık sisteminin belirli alerjenlere karşı aşırı tepki göstermesi sonucu gelişir.
En yaygın nedenler şunlardır:
-
Polenler (ağaç, çimen ve yabani ot polenleri)
-
Ev tozu akarları
-
Hayvan tüyleri ve deri döküntüleri
-
Küf mantarları
-
Sigara dumanı
-
Hava kirliliği
-
Parfüm ve kimyasal kokular
-
Nemli ortamlar
-
Genetik yatkınlık
Özellikle aile bireylerinde alerjik hastalık bulunan kişilerde alerjik rinit gelişme riski daha yüksektir.
Alerjik Rinit Belirtileri Nelerdir?
Alerjik rinit belirtileri çoğu zaman soğuk algınlığı ile karıştırılabilir. Ancak alerjik rinitte belirtiler daha uzun süre devam eder ve genellikle ateş görülmez.
En sık görülen belirtiler şunlardır:
-
Sık hapşırma
-
Burun akıntısı
-
Burun tıkanıklığı
-
Burun içinde kaşıntı
-
Gözlerde kaşıntı
-
Gözlerde sulanma
-
Boğazda kaşıntı
-
Koku alma duyusunda azalma
-
Baş ağrısı
-
Geniz akıntısı
-
Halsizlik
-
Uyku problemleri
Çocuklarda alerjik rinit ayrıca şu belirtilere de neden olabilir:
-
Sürekli burun kaşıma hareketi
-
Ağızdan nefes alma
-
Horlama
-
Konsantrasyon güçlüğü
Alerjik Rinit Nasıl Teşhis Edilir?
Alerjik rinit tanısı için öncelikle Kulak Burun Boğaz uzmanı tarafından detaylı bir değerlendirme yapılır.
Teşhis sürecinde kullanılan yöntemler şunlardır:
KBB Muayenesi
Burun içi özel muayene aletleri ile incelenir. Burun mukozasında şişme, soluk renk değişikliği ve akıntı gibi bulgular değerlendirilir.
Alerji Testleri
Alerjik rinit tanısında alerjenin belirlenmesi oldukça önemlidir. Bunun için şu testler yapılabilir:
-
Deri prick testi
-
Kan testleri (IgE ölçümü)
Bu testler hangi maddelere karşı alerji olduğunu belirlemeye yardımcı olur.
Endoskopik Muayene
Gerekli durumlarda burun içi küçük bir kamera yardımıyla detaylı şekilde incelenebilir.
Görüntüleme Yöntemleri
Sinüzit gibi ek hastalıkların değerlendirilmesi için:
-
Bilgisayarlı tomografi
gibi yöntemler kullanılabilir.
Alerjik Rinit Tedavi Yöntemleri
Alerjik rinit tedavisi hastalığın şiddetine ve hastanın yaşam koşullarına göre planlanır.
İlaç Tedavisi
Alerjik rinit tedavisinde en sık kullanılan yöntem ilaç tedavisidir.
Kullanılabilecek ilaçlar şunlardır:
-
Antihistaminik ilaçlar
-
Kortizon içeren burun spreyleri
-
Dekonjestan ilaçlar
-
Lökotrien reseptör antagonistleri
Bu ilaçlar alerjik reaksiyonu kontrol altına alarak belirtilerin azalmasına yardımcı olur.
Medikal Tedavi
Bazı hastalarda ilaç tedavisine ek olarak medikal tedavi yöntemleri uygulanabilir.
Bunlar arasında:
-
Tuzlu su ile burun yıkama
-
Alerjenlerden uzak durma
-
Alerji aşısı (immünoterapi)
yer alabilir.
Özellikle alerji aşısı, uzun vadede bağışıklık sisteminin alerjenlere karşı tolerans geliştirmesine yardımcı olabilir.
Cerrahi Tedavi
Alerjik rinit doğrudan cerrahi gerektiren bir hastalık değildir. Ancak bazı durumlarda eşlik eden problemler cerrahi müdahale gerektirebilir.
Örneğin:
-
Burun eti büyümesi
-
Burun septum deviasyonu
-
Kronik sinüzit
Bu durumlarda cerrahi tedavi uygulanabilir.
Destekleyici Yöntemler
Alerjik rinit tedavisinde günlük yaşam alışkanlıkları da oldukça önemlidir.
Önerilen destekleyici yöntemler:
-
Ev ortamının düzenli havalandırılması
-
Ev tozu akarlarına karşı önlem alınması
-
Yatak ve yastık kılıflarının sık yıkanması
-
Polen dönemlerinde açık havada daha az zaman geçirmek
-
Sigara dumanından uzak durmak
-
Bol sıvı tüketmek
Bu önlemler belirtilerin kontrol altına alınmasına yardımcı olabilir.
Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Alerjik rinit tedavi edilmediğinde bazı sağlık sorunlarına yol açabilir.
Olası komplikasyonlar şunlardır:
-
Kronik sinüzit
-
Orta kulak enfeksiyonları
-
Burun eti büyümesi
-
Uyku bozuklukları
-
Horlama
-
Konsantrasyon güçlüğü
-
Astım gelişimi veya astımın kötüleşmesi
Bu nedenle uzun süren alerjik belirtilerin ihmal edilmemesi ve uzman değerlendirmesi yapılması önemlidir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Aşağıdaki durumlarda bir Kulak Burun Boğaz uzmanına başvurulması önerilir:
-
Sürekli burun tıkanıklığı varsa
-
Uzun süren burun akıntısı varsa
-
Sık hapşırma ve burun kaşıntısı görülüyorsa
-
Gözlerde sürekli kaşıntı ve sulanma varsa
-
Uyku kalitesi bozulduysa
-
Günlük yaşam etkileniyorsa
Erken tanı ve doğru tedavi ile alerjik rinit belirtileri büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.
Alerjik Rinit Nasıl Önlenir?
Alerjik rinit tamamen önlenemese de bazı önlemler hastalığın kontrol altında tutulmasına yardımcı olabilir.
Önerilen önlemler:
-
Alerjenlerden mümkün olduğunca uzak durmak
-
Ev temizliğine dikkat etmek
-
HEPA filtreli süpürgeler kullanmak
-
Yatak ve yastık kılıflarını düzenli yıkamak
-
Polen mevsiminde pencereleri kapalı tutmak
-
Evcil hayvanların yatak odasına girmesini engellemek
-
Sigara dumanından kaçınmak
Bu önlemler alerjen temasını azaltarak belirtilerin hafiflemesine yardımcı olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Alerjik rinit bulaşıcı mıdır?
Hayır. Alerjik rinit bulaşıcı değildir. Bağışıklık sisteminin alerjenlere karşı verdiği bir reaksiyondur.
Alerjik rinit tamamen iyileşir mi?
Alerjik rinit tamamen ortadan kalkmayabilir. Ancak doğru tedavi ve önlemlerle belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.
Alerjik rinit astıma neden olur mu?
Alerjik rinit ile astım arasında güçlü bir ilişki vardır. Tedavi edilmeyen alerjik rinit astım gelişme riskini artırabilir.
Alerjik rinit hangi mevsimde daha sık görülür?
Polenlere bağlı alerjik rinit genellikle ilkbahar ve yaz aylarında daha sık görülür.
Alerjik rinit çocuklarda görülür mü?
Evet. Alerjik rinit çocuklarda oldukça sık görülür ve erken dönemde teşhis edilmesi önemlidir.
